Trouwinschrijving van H.W. Daendels,
9 maart 1788 [Portret]
Herman Willem Daendels (1762-1818)
[personen, patriotten]
Studeerde rechten aan de universiteit van Harderwijk en werd advocaat in zijn
geboorteplaats Hattem. Zijn vader was daar lid van de magistraat en zodra er
een functie bij het stadsbestuur vrij zou komen, zou hij benoembaar zijn. In
1786 benoemde stadhouder Willem V een orangist in een opengevallen plaats. Dit
riep verzet op, waarbij Daendels een leidersrol vervulde. Hij riep zijn stadsgenoten
op zelf een stadsbestuur aan te stellen. Hiermee zouden zij zich weer een oud
recht toeëigenen, dat hun ontnomen was.
Daendels sloot zich aan bij de patriotten en met de gewapende burgerij verdedigde
hij het oude privilege. In september 1786 wisten de troepen van Willem V de
orde en rust in Hattem te herstellen. Daendels en andere patriotten vluchtten
naar Zwolle. Hij nam deel aan de verdediging van Amsterdam tegen de Pruisen
(1787), waarbij hij majoor was van een door hemzelf ingestelde Gelders brigade.
De restauratie van 1787 van het stadhouderlijk bewind dwong hem het land te
verlaten. Door zijn vertrek ontliep hij aan de tenuitvoerlegging van het vonnis
van het Hof van Gelderland uit 1788, waarbij hem het burgerrecht werd ontnomen
en "op poene van den dood" werd hij uit Gelderland verbannen. Hij vertrok naar
Duinkerken en nam zitting in het Bataafse Comité, dat een omwenteling
in de Noordelijke Nederlanden voorbereidde. Als generaal in het leger van Pichegru
keerde hij 1794 terug in de Nederlanden. Daarna ging hij als luitenant-generaal
over in dienst van de Bataafse Republiek.
Bataafs-Franse tijd 1795-1813 [Herman Willem Daendels]
Als unitaris [unitarissen] werkte Herman Willem Daendels mee aan de staatsgreep
van 22 januari 1798 door de unitarische leden van de Nationale Vergadering.
Onder leiding van Brune moest hij de dreigende Russisch-Engelse landing in Holland
helpen voorkomen. Vanwege het mislukken van deze actie nam hij ontslag.
In 1806 herstelde Lodewijk Napoleon hem en uiteindelijk werd hij kolonel-generaal
van de troepen te paard. In 1807 werd hij gouverneur-generaal van de Aziatische
koloniën en bezittingen met de rang van maarschalk van Holland. In 1808
aanvaarde hij het bewind in Batavia. Hij moest vooral de Hollandse koloniën
tegen de Engelsen beschermen. Hij begon dan ook met een reorganisatie van het
leger. Ook zijn populaire werk, de grote postweg van Anjer naar Panarukan had
een militair doel: snelle verplaatsing van de troepen. Daendels organiseerde
bestuur en rechtspraak op een moderne manier en hij ruimde enkele misbruiken
en wantoestanden uit de tijd van de Compagnie op. Hierdoor was hij niet geliefd
bij de Oudgastenpartij, die klachten en beschuldigingen over hem naar Napoleon
stuurde. Na de inlijving van het moederland riep Napoleon Daendels terug. In
het napoleontische leger nam hij onder meer deel aan de tocht naar Rusland.
Restauratie 1813-1830 [Herman Willem Daendels]
Herman Willem Daendels overleed in 1818 in Ghana als gouverneur-generaal van de Nederlandse bezittingen aan de Afrikaanse Goudkust, een weinig betekenende functie die Willem I hem tenslotte had toevertrouwd.
